Ergonomia stanowiska fryzjerskiego – jak rozmieszczenie narzędzi wpływa na liczbę zbędnych ruchów podczas pracy?

Źle ustawiony wózek fryzjerski potrafi zmusić stylistę do kilkuset dodatkowych sięgnięć, skrętów i kroków w ciągu jednego dnia. Nie chodzi przy tym o ruch, którego podczas pracy należy unikać. Problemem są ruchy bezproduktywne: odwracanie się po grzebień, odkładanie nożyczek poza zasięgiem ręki, obchodzenie fotela po suszarkę albo schylanie się do dolnej szuflady po produkt używany przy niemal każdym kliencie.

To właśnie takie drobne czynności najłatwiej zignorować, bo pojedynczo trwają sekundę lub dwie. Po ośmiu godzinach tworzą jednak pokaźny rachunek: więcej kroków, więcej skrętów tułowia i więcej pracy ramieniem w niekorzystnym położeniu. W salonie obsługującym 8–12 klientów dziennie układ stanowiska powinien być więc oceniany nie tylko pod kątem wyglądu i ilości miejsca, ale przede wszystkim według jednego pytania: ile ruchów trzeba wykonać, żeby sięgnąć po to, czego używa się najczęściej?

Najczęściej używane narzędzia powinny znajdować się w pierwszej strefie zasięgu

Najprostsza zasada jest brutalnie praktyczna: jeśli po narzędzie trzeba zrobić krok, skręcić tułów albo wyprostować ramię niemal do końca, znajduje się ono za daleko. Nożyczki, grzebień, szczotka używana w danym etapie pracy, klipsy oraz aktualnie potrzebny produkt powinny być dostępne bez odchodzenia od klienta.

W praktyce warto zorganizować stanowisko w trzech strefach.

• Strefa pierwsza – około 30–40 cm od naturalnego położenia dłoni. Tu trafiają rzeczy używane wielokrotnie w ciągu kilku minut: nożyczki, grzebień, klipsy, szczotka, trymer albo maszynka podczas strzyżenia.

• Strefa druga – mniej więcej 40–60 cm. To miejsce dla przedmiotów potrzebnych kilka razy podczas usługi: dodatkowej szczotki, rozpylacza, wybranych kosmetyków, ręcznika czy zapasowych klipsów.

• Strefa dalsza – wszystko, po co można sięgnąć raz lub dwa podczas wizyty. Zapas produktów, rzadziej używane końcówki, dodatkowe urządzenia i materiały nie powinny zabierać miejsca w strefie pierwszej.

Te odległości nie są wymiarem narzuconym fryzjerowi przez przepisy. To praktyczny punkt odniesienia przy projektowaniu zasięgu roboczego, który trzeba dopasować do wzrostu pracownika, długości jego ramion, rodzaju wykonywanych usług i konstrukcji stanowiska.

Najczęstszy błąd polega na ustawieniu całego sprzętu „ładnie przy lustrze”. Taki układ dobrze wygląda na zdjęciu pustego salonu, ale podczas pracy często zmusza fryzjera do wykonywania półobrotu po każdym narzędziu. Jeżeli grzebień i nożyczki są odkładane przed klientem, a wózek stoi za plecami, jedna krótka sekwencja strzyżenia może wyglądać tak: cięcie, obrót, odłożenie narzędzia, sięgnięcie po kolejne, obrót z powrotem. Powtórzona kilkadziesiąt razy nie jest już drobiazgiem.

Dobrym punktem startowym jest mobilny wózek ustawiony po stronie dominującej ręki i przesuwany razem z fryzjerem wokół fotela. Nie powinien jednak „wędrować” bez kontroli. Jeśli po każdych dwóch minutach trzeba go szukać po drugiej stronie stanowiska, jego mobilność zaczyna działać przeciwko ergonomii.

Górny blat wózka również nie może być magazynem. Powinien zawierać wyłącznie zestaw potrzebny do aktualnej usługi. Pozostałe rzeczy trafiają do szuflad lub szafek. Przeładowany blat ma dwa skutki: wydłuża czas szukania narzędzia i zwiększa ryzyko przypadkowego potrącenia urządzenia albo ostrego przedmiotu.

Jest jeszcze wysokość. Najczęściej używane wyposażenie lepiej umieszczać mniej więcej pomiędzy wysokością pasa a łokcia pracownika, zamiast na dolnych półkach. Jeżeli po szczotkę trzeba schylać się 40 razy dziennie, problemem nie jest technika schylania. Problemem jest miejsce przechowywania szczotki.

Policz ruchy zamiast oceniać stanowisko „na oko”

Ergonomię salonu da się sprawdzić bez specjalistycznego sprzętu. Potrzebny jest jeden pełny zabieg, kartka albo telefon i obserwacja czynności. Najlepiej nagrać 20–30 minut pracy z boku, oczywiście po uzyskaniu zgody klienta, a później policzyć ruchy, które nie są potrzebne do wykonania samej usługi.

Do audytu warto zaliczyć osobno:

• krok wykonany wyłącznie po narzędzie lub kosmetyk,

• skręt tułowia po przedmiot,

• sięgnięcie wyprostowaną ręką poza wygodny zasięg,

• schylenie do szuflady albo na podłogę,

• podniesienie ręki wysoko ponad bark po często używany przedmiot,

• odłożenie narzędzia w miejsce, z którego za chwilę trzeba je ponownie zabrać,

• obchodzenie fotela tylko dlatego, że potrzebny sprzęt znajduje się po przeciwnej stronie.

Takie liczenie szybko pokazuje problem, którego nie widać przy oglądaniu pustego stanowiska.

Załóżmy prosty przykład. Podczas jednego strzyżenia fryzjer wykonuje 25 zbędnych sięgnięć, kroków lub skrętów. Przy 10 klientach daje to 250 dodatkowych ruchów dziennie. Przy 22 dniach pracy jest to około 5500 ruchów miesięcznie. Nie oznacza to automatycznie 5500 urazów ani konkretnej liczby minut straty. Pokazuje jednak skalę powtarzalności, którą można ograniczyć zmianą ustawienia sprzętu kosztującą czasem zero złotych.

Najlepiej poprawiać stanowisko według częstotliwości ruchów, a nie według tego, co najbardziej przeszkadza wizualnie.

Priorytet 1: usuń czynność powtarzaną przy niemal każdym użyciu nożyczek, grzebienia, szczotki albo suszarki.

Priorytet 2: ogranicz regularne skręcanie tułowia i sięganie za plecy.

Priorytet 3: przenieś z dolnych szuflad rzeczy używane wielokrotnie podczas jednej usługi.

Priorytet 4: dopiero później poprawiaj organizację zapasów, produktów używanych sporadycznie i wyposażenia pomocniczego.

Taki porządek ma znaczenie. Przesunięcie rzadko używanej lokówki o pół metra niewiele zmieni. Przeniesienie pojemnika z klipsami o 30 cm może usunąć dziesiątki zbędnych sięgnięć podczas jednego modelowania.

Trzeba też obserwować wysokość klienta, a nie wyłącznie położenie sprzętu. Regulowany fotel fryzjerski powinien służyć do ustawienia głowy klienta na wysokości odpowiedniej dla aktualnej czynności. Praca przez dłuższy czas z uniesionymi ramionami jest sygnałem, że zamiast dostosować stanowisko do fryzjera, fryzjer dostosował ciało do stanowiska.

Podobny problem pojawia się przy niskich partiach włosów. Jeżeli fryzjer przy karku klienta stale zgina plecy, lepszym rozwiązaniem może być podniesienie fotela albo krótkotrwała zmiana pozycji, a nie wykonywanie całego fragmentu strzyżenia w głębokim pochyleniu.

W praktyce dobrze sprawdza się zasada: najpierw regulujemy fotel i położenie klienta, dopiero potem własne ciało. Próba „dociągnięcia” do źle ustawionej głowy klienta barkiem, nadgarstkiem albo kręgosłupem powtarzana przez kilka lat potrafi być znacznie większym problemem niż sam ciężar narzędzi.

Wózek, suszarka i przewody – tu najczęściej powstają niepotrzebne obroty

Najwięcej chaosu zwykle pojawia się tam, gdzie spotykają się trzy rzeczy: mobilny wózek, urządzenia elektryczne i przewody. Wózek powinien podążać za procesem, ale nie może blokować przejścia. Suszarka powinna mieć stałe miejsce odkładania, a przewód nie powinien przecinać trasy, którą fryzjer wykonuje wokół fotela.

Uchwyt na suszarkę ustawiony w zasięgu jednej ręki jest lepszy niż odkładanie urządzenia za każdym razem na blat pod lustrem. Zyskiem nie jest wyłącznie szybkość. Odpada część skrętów, wyciągania ręki oraz przypadkowego odkładania gorącego urządzenia między kosmetykami.

Warto przy tym sprawdzić długość i sposób prowadzenia przewodu. Za krótki ogranicza pozycję fryzjera. Zbyt długi, leżący luźno na podłodze, zaczyna przeszkadzać w przemieszczaniu wózka i zwiększa ryzyko zahaczenia. Przewody nie powinny też wymuszać ustawiania urządzenia po konkretnej stronie stanowiska, jeżeli w praktyce pracownik potrzebuje go po drugiej.

Przy zakupie nowego wózka większe znaczenie niż liczba szuflad mają często cztery cechy:

• płynnie obracające się kółka, które nie wymagają szarpania wózka;

• blat mieszczący podstawowy zestaw roboczy bez układania narzędzi jedno na drugim;

• możliwość łatwego czyszczenia powierzchni i wyjmowania pojemników;

• wysokość pozwalająca sięgać po najczęściej używane przedmioty bez regularnego schylania.

Tańsze wózki mają typową irytującą wadę: niewielkie kółka zaczynają gorzej pracować po dostaniu się włosów pomiędzy rolkę i oś. W efekcie pracownik zamiast lekko przesunąć wózek, ciągnie go albo zostawia w przypadkowym miejscu. Jeżeli model ma być intensywnie użytkowany, łatwy dostęp do kółek w celu czyszczenia jest bardziej praktyczną cechą niż dodatkowa ozdobna półka.

Nie należy natomiast próbować „naprawić” ergonomii samym zakupem większego mebla. Duży wózek ustawiony metr od fryzjera jest nadal źle ustawionym wózkiem. Najpierw trzeba ustalić przepływ pracy, potem dobierać wyposażenie.

Dobrym testem jest wykonanie jednego strzyżenia i jednego modelowania po zmianie układu. Jeżeli fryzjer nadal odruchowo odkłada nożyczki na dawny blat albo obchodzi fotel po suszarkę, nowe ustawienie nie pasuje do rzeczywistego sposobu pracy. Ergonomia nie polega na zmuszaniu pracownika do zapamiętania „właściwego” miejsca. Dobre miejsce jest tam, gdzie ręka naturalnie szuka narzędzia w danym momencie usługi.

Więcej informacji na: https://laborpro.pl

FAQ – ergonomia stanowiska fryzjerskiego w praktyce

Czy istnieje jedna prawidłowa odległość wózka od fotela?
Nie. Jako roboczy punkt wyjścia można przyjąć, że najczęściej używane przedmioty powinny mieścić się mniej więcej w pierwszych 30–40 cm wygodnego zasięgu ręki, ale ostateczne ustawienie zależy od wzrostu fryzjera, długości ramion, rodzaju usługi i pozycji względem klienta. Kryterium jest ważniejsze niż centymetry: po podstawowe narzędzie nie powinno być konieczne robienie kroku ani skręcanie tułowia.

Po której stronie najlepiej ustawić wózek?
Najczęściej po stronie dominującej ręki lub lekko z boku stanowiska, ale wózek powinien zmieniać pozycję razem z etapem usługi. Przy pracy prawą ręką ustawienie go stale po lewej stronie tylko dlatego, że tam jest wolne miejsce, zwykle generuje dodatkowe sięganie przez ciało.

Czy wszystkie narzędzia powinny leżeć na blacie?
Nie. Na blacie powinny być rzeczy potrzebne w aktualnym etapie usługi. Nadmiar wyposażenia utrudnia znalezienie właściwego narzędzia, zabiera powierzchnię roboczą i utrudnia utrzymanie porządku. Zapasowe szczotki, końcówki i produkty używane sporadycznie lepiej umieścić niżej lub dalej.

Jak sprawdzić, czy stanowisko naprawdę jest źle ustawione?
Nagraj 20–30 minut typowej pracy i policz kroki po sprzęt, skręty tułowia, sięganie za plecy, schylanie oraz ruchy ręką wykonywane wysoko lub na granicy zasięgu. Jeżeli ta sama zbędna czynność powtarza się kilka lub kilkanaście razy podczas jednej usługi, właśnie od niej trzeba zacząć zmianę.

Czy mata przeciwzmęczeniowa rozwiąże problem pracy stojącej?
Nie rozwiąże złego ustawienia fotela ani narzędzi. Może poprawić komfort stania na twardej posadzce, ale nie usuwa powtarzalnego skręcania, pochylania ani pracy z uniesionymi ramionami. Najpierw poprawia się organizację ruchu i możliwość zmiany pozycji, a dopiero później wyposażenie pomocnicze.

Co zmienić jako pierwsze bez wydawania pieniędzy?
Przez jeden dzień zaznaczaj za każdym razem, gdy musisz zrobić krok lub obrócić tułów wyłącznie po jedno z podstawowych narzędzi. Następnego dnia przenieś trzy najczęściej powodujące taki ruch przedmioty do bezpośredniego zasięgu ręki. To powinien być pierwszy test. Dopiero jeśli po tej zmianie problem pozostaje, oceniaj zakup nowego wózka, uchwytu albo innego wyposażenia.